پس از پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار نظامی سیاسی و اقتصادی و اجتماعی مبتنی بر شریعت اسلام، سیدمرتضی آوینی از اولین کسانی بود که در پذیرش بیچون و چرای مظاهر سبک زندگی غربی در این نظام نوین شک کرد و به مطالعه انتقادی مصادیق سبک زندگی غربی بر مبنای دین پرداخت. او ...
... سيد احمد خان هندي در هندوستان كالجي راه انداخت تا علوم جديد را به مسلمانان ارائه كند. در اوايل قرن بيستم به ارزيابي محصول اين دانشگاه پرداختند و متوجه شدند كه فارغ التحصيلان آن، اكثرا لائيك هستند. لذا از مرحوم ابوالاعلي مودودي (از انديشمندان پاكستاني) و ديگران خواستند كه از نظر فكري به آنها كمك كنند. همان موقع مرحوم مودودي اشاره كرد كه دانشجو علي الاصول محشور است با درسهايي كه خدا در آنها مورد غفلت است يا انكار ميشود ...
... در این تجربه ها به واسطۀ شرایط خاص و ویژه پیرامونی، این امکان فراهم گردیده که گرد هم آمدن اهالی جامعه یا همان «آحاد امّت» کیفیتی ویژه بیابد و از خصلت و شاخصه های نمادین مناسک دور شود: وقتی این چنین است فرصتی فراهم میشود تا با آن هستی حقیقی، متعالی و شوق انگیز (یعنی انقلاب اسلامی) تجدید دیدار گردد، کیفیت متمایز راهپیمایی کنندۀ نه دی از این روست....
... اگر این جنگ تحلیل عاطفی دقیق شود، که کجای آن موج ارزشگرائی و انسانیت است، و کجای آن مقابله با ستمگری است، موجی که از دو سو تاریخ را تحت تأثیر شدید قرار داده است را خواهیم دید. این معنای «استراتژی تکامل تاریخی» است! و تنها کسی میتواند به زبان تاریخ سخن بگوید که بتواند ستیز و عاطفه را به عالیترین شکل تاریخی اش ترکیب کند ...
انسان مدرن در کنار جهان قرار دارد، نسبت به گذشته و تاریخ احساس بى نیازى مى کند و خود را در نقطه اوج و کمال مى بیند. از نگاه او، گذشته متروک است و همین غرور فریبنده باعث شده است که انسان مدرن از دین و اعتقادات فاصله بگیرد و به آرمانهایى چون توسعه تکنولوژى، دموکراسى اجتماعى و تضمین منافع اقتصادى دل ببندد. اما وقوع تحولاتى چون احساس پوچى از درون و بروز جنگ جهانى در بیرون باعث شد تا این انسان در یک وضعیت عدم اطمینان فرو بیفتد. راه برون رفت از این وضعیت، به اعتقاد نویسنده، توجه دوباره انسان به ارزشهاى دینى است. البته نه آن دین مادى شده انسان مدرن، بلکه دینى که منشاء الهامات و فیوضات الهى باشد ...
در عصر نظم نوين جهاني، لغات زيادي نظير دموكراسي، توانمندسازي، آزادي، اصلاحات، تجارت آزاد و غيره از سوي رسانه هاي تبليغاتي و اقتصاددانان و سياستمداران تكرار ميشود. اين مقاله با ارائه دلايل و شواهد متعدد نشان ميدهد كه غرب همواره از اين لغات در راه دستيابي به اهداف سلطه خويش و سودآوري شركتهاي فرامليتي خود سود ميجويد. ابعاد اين استعمار جديد تا حدي است كه حاكمان كشورهاي فقير نيز، با اجراي اين سياستهاي اصلاحي، مشكلات و مسائل مختلف اجتماعي و اقتصادي جديدي در كشورهايشان به وجود آورده اند و در سايه شعارهايي نظير دولت كوچك و تمركززدايي و اصلاحات و بازار آزاد، از مسئوليتهاي خويش سرباز ميزنند ...
بررسى ها بیانگر آن است که حجم قابل توجهى از مقالات و مطالب علمى محصول دخالت سیاستمداران، اربابان قدرت و یا شرکتهاى سودجوى قدرتمندى است که انتشار واقعیات، به شکست در طرحها و برنامه هاى آنها مى انجامد. امروزه عمده ترین جریان مرتبط با این موضوع را میتوان در حوزه مسایل زیست محیطى و شرکتهاى دارویى مشاهده نمود ...
... یک تصویر نسبتا رومانتیک و انتزاعی از پدیدهای به نام «پژوهشگر علوم انسانی» وجود دارد. این پدیده موجودی است «بی موضع»، «بی مرز»، «بیزبان و بیلهجه»، «بیهویت»، فاقد هرگونه «اعتقاد» و عاری از هرگونه گرایش «سیاسی» که از «افق اعلا» به مدد تلسکوپ «متدولوژی» جنبندههای ریز زیر پای خود را مشاهده میکندو بعضا برای آنها با بلندگو احکامی صادر میکند. واقعا چنین تصوری ممکن است که یک پژوهشگر قادر باشد صبح که به محل کار می رود مواضع، هویتها، اعتقادات، و گرایشهای سیاسیاش را دم درب آویزان کرده و با روپوشی سفید و خالی از هرگونه تعین و هویت به کار علمی و پژوهشی بپردازد؟ ...
«تئولوژى» امروزه در لغت به معناى علم کلام یا الهیات است؛ ولى منظور نویسنده از این واژه، «خداشناسى» به وسیعترین معناى آن است. ویلیام چیتیک که یکى از محققان بزرگ در عرفان ابنعربى است، این سخنرانى را در کنفرانسى با همین عنوان ایراد کرده است. او معتقد است که توسعه مفهومى غربى است که با معارف اسلام و سایر ادیان الهى در تنافى است ...
... علوم انسانی رایج با ماهیت کمّی، ظاهربین و قدرتطلب آن در جوامع اسلامی همراه با مبانی سکولار آن به عنوان علم جدید بهرهبرداری میشوند. در این علوم، واقعیت پدیدارهای انسانی و پدیدههای طبیعی، تحریف و دگرگون میشود و انسان از مقام والا و ارزشهای انسانی خود تنزل کرده و همشأن طبیعت مادی تلقی میگردد ...
... یکی از مهمترین موانع تولید علوم انسانی اسلامی فقدان استقلال کافی نهادهای علمی است. پیشرفت دانش اسلامی در ایران در سه و حتی در دو دهه پیش از انقلاب به مراتب بیشتر از سهدهه اخیر بوده است. هرچند امکانات وسیعی در این سه دهه اخیر صرف این کار شده است. علت اصلی آن کاهش استقلال نهادها و یا افراد تولیدکننده علم، به ویژه علوم انسانی، اجتماعی و مذهبی است. حمایتهای مادی از این تولیدها نتایج معکوس هم به بار میآورد، زیرا ممکن است استقلال آنها را خدشهدار کند یا افرادی را جذب این کار کند که انگیزههای دانشپژوهانه ندارند ...
... کاملاً روشن است که میان «تبیین دینی» و «تبیین غیر دینی»، تفاوت وجود دارد اما مسأله این است که چرا «تبیین غیر دینی»، «تبیین علمی» خوانده میشود؟! مگر معرفت برخاسته از «دین»، نوعی «علم» نیست؟! و مگر معرفت برخاسته از دین نمی تواند «کاشف از واقع خارجی» _که غایت علم است_ باشد؟! چرا میباید «علم» را در «معرفت تجربی» منحصر کرد؟! آیا این رویکرد نوعی «انحصارگرایی روش شناختی» نیست؟! به عبارت دیگر، مسأله صرفاً انتخاب و جعل لفظ نیست که گونه ای از معرفت را «تبیین دینی» بنامیم و گونه ای دیگر را «تبیین علمی»، بلکه در آن سوی این نامگذاری و تفکیک، نوعی «قضاوت ارزشی و ایدئولوژیک» نهفته است و آن این است که تنها «معرفت تجربی»، «واقع نما» و «معتبر» و از این رو، «علم» است ...
برای ورود به موضوع علم دینی ابتدا باید به یک سئوال مهم و کلیدی پاسخ داده شود:
علوم و تمدن بشری از آغاز خلقت آدم علیه السلام چگونه شکل گرفته است؟
دو دیدگاه عمده در این زمینه وجود دارد ...
... اگر ما يك علم داشته باشيم كه حقيقتاً علم باشد خود به خود دينی هم خواهد بود. من اين را اصلاً قائل نيستم كه ما دو تا علم داريم، آن و اين هر دو علم هستند؛ اگر درمبنای ما دين و علم را بيان حقيقت می دانيم حقيقت علم و دين با هم ناسازگار نيست؛ آن چيزهايی كه با دین معارض است آرای خرافی و مجهولاتی است كه به اسم علم وارد شده است.
... از ویژگی های قوم شعیب نگاه «سودانگارانه» آنها نسبت به همهکس و همهچیز در زندگی بود. چرا شعیب مانند دیگر انبیاء، در همان آغاز دعوتش، بهجای هر بحث دیگری، مجبور بود بگوید: «من از شما هیچ مزد و پاداشی طلب نمیکنم؟» چرا فیالمثل، قبل از آنکه درباره «اجر» و «مزد» و «پاداش» و اینجور چیزها سخن بگوید دلایل و معجزات خود را ارائه نمیکرد تا ثابت کند که بهراستی فرستاده خداست؟ ظاهرا دلیلش را باید در «فضای فکری مخاطبان» جستوجو کرد. مخاطبان انبیاء، قبل از آنکه بهدنبال «کشف حقیقت» باشند، بهدنبال «کسب منفعت» بودند. مسأله شماره یک آنها، این نبوده که بفهمند آیا این افراد واقعا پیغمبر خدا هستند یا نه. بلکه مسأله شماره یکشان این بوده که دریابند این افراد، با طرح موضوع پیغمبری، بهدنبال چه «سود» و «منفعتی» برای خود هستند؟ ...
... سروش بر این باور است که انسان با تکیه بر «عقل و تجربه» خود میتواند دست به تولید «علوم انسانی» بزند و در این قلمرو نیازی به حصور دین نیست و در نتیجه نباید انتظاری از دین داشت. به راستی آیا میتوان ادعا کرد که انسان در حوزه «علوم انسانی»، از هدایت و راهنمایی «دین» بینیاز است و تنها با تکیه بر «عقل» و «تجربه» خود میتواند علوم انسانی بایسته را تولید کند؟! ...